Op-ed kotar e Europaka Uniako Ambasadori ani Kosova, Aivo Orav
Mashkarselikano Dive e Romengo si yekh mahatno suro vash te festuingyol e kultura, historia thay e barvali qhib e romana populaciaki, vi ayekha vash te patikera lengoro baro kontributi ano Kosovako jivvde rangyengo amalipe. Romani populacia si integraluno kotor e amare europianyune komunitetyengo e kustikipa thay europiayune khetanyune resipyenge.
Ani Evropa, amen moldina o ver-verune tradicie thay but rangyune kola kerna o temeli e amara kolektivune zoralipesko. Romani populacia, si yekh e may bare haricune etnicitetyenddar ani Europa, koya kheldi esencialuni rola ano formako deipe e akale rangyale mozaikoske.
Akvva rangyalipe manglape te penjagyol thay te festuingyol. Odoleske si esencialno si kay o romano komuniteti ani Kosova te ovelole yekhune hakaya, te tretiringyon beraberipa thay may mahatno, te ovelolen yekhuno aksesi ano servisya. Romane qhavore, qhaya thay qhave, manglape te ovelolen loshalipa o beraberipe thay qaqhuno inkludipe tikne bershendar.
Sasavipa, o realiteti vash but romane juvla thay mursha, qhaya thay qhave ani Kosova aqhola pharo. Buderi olendar lungyarna po jivdipe ano amalipaske marjine, mamuyinindoy e sistematikune sfidyencar kola aqharna lengoro pherdo kotorleipe ano socialuno, ekonomikuno thay politikuno jivdipe.
O sfide kolencar mamuyingyona o roma na phangyona ano individualune pharipya; on reflektinena o may buhle socialune problemya. Limitimo aksesi ano siklipe, akomodipe, butikeripasko shayipe thay adekuatuno sastipesko dikhat si saday nesave bi-hakayipya thay o diskriminipe kay o romano komuniteti pandar shunela. Vash may buhle, o romane juvla thay o qhaya mamuyingyona e butdimensionalune diskriminipa, vi vash o etnikuno identiteti, ayekha vi vash lengo poli.
Si but phare kay o butikeripaske shayipya vash o romano komuniteti aqhona haricune, sherunipa ano kualitativuno siklipasko aksesesko na shayipe e bukyake tregoske rodlaripyencar. But roma si butikerne ano bikualifikime bukya andar informaluni ekonomia. Akava sikavgyola ani yekh bi-butyaripaski norma pederal 60 % may buderi se dy fora e sah populaciako ani Kosova. Manglape may baro angashipe vash te phikoinen e sikavipaske centrengi buti, kola sig rovnape kotar o financipasko thay shayipyengo nanipe vash profesionaluno avansipe vash lengere sikavne.
Sasavipea, ulo haricuno anglipe. Loshakerlama te dikha o progresi ano siklipaski, butikeripaski thay akomodipaski umal. Realizisalo pozitivuno avansipe vash e romane studentyengo phikoipe vash te khuven ano uqho siklipe mashkaro burse, vi ayekha progresi ano socialuno akomodipesko aksesi, respektivitetea palo aprovipe e Krisesko vash o Mamuyimo Socialuno Akomodipe. Vash te adresingyon o terne prandipya, skolengo mekhipe thay o bi-butyaripe ano rizikime komunitetya, kreirisalo yekh khetanebutikeripasko aksesi mashkaro butikeripaske mashkarinstitucionalune grupe. Akala grupe kreirime kotar o krisyune autoritetya, siklipaske institucie, socialune butikerutne, lokalune komunitetya thay biraipkane organizacie koordininena o angashipe vash te pasharen yekh sahastardo respondipe mamuy akale kompleskyune sfidyengo.
Yekh aver pozitivuno avansipe sitov o gradualuno baripe e reprezentipasko ano nesave haricune komunitya ani Kosovaki Policia. Ano bersh 2025, Kosovaki Policia organizingya yekh diplomiripaski ceremonia vash 462 kadetya, e romane ofiserenge gendoa kova bayrilo kotar o 14 ano 2021.to bersh ano 19 ano 2025.to bersh. Akala ofiserya akana si trenirime thay gatiserne vash te den servisi pere komunitetyenge.
Vash te sigurine stabiluno avansipe, esencialno si kay e Kosovako Raipe te implementinel seriozitetea e Poznaneske Angashipya thay e Strategjia thay o Akcionalune Planya 2022 – 2026 vash Inkludipe e Romane thay Ashkalyune Komuniteteske. Akala legislaciako pherdo implementipe ano sah o nivelya e raipaske si esencionalune.
Dikhinindoy angle, manglape te aqhova fokusiripe vash kreiripe e yekha may sahastarde amalipasko thay may beraberuno. Romane juvla thay mursha, qhaya thay qhave manglape te ovelolen yekhune shayipya kola denolen lokhipe savorenge te nakhen angle – sar ano siklipe, butikeripe, sastipe yase kotorleipe ano dizyuno thay politikuno jivdipe. O Mareva mamuy diskriminacia thay vizia vash pherdo inkludipe manglape te oven ano centro e Kosovake politikengo.
Europaki Unia ani Kosova aqhola fokusirimi vash te khelol yekh rola vash pozitivune yaveripyengo vazdipe. Akava angashipe si biaqhavdo kova rodla khetano butikeripe thay but phando e raipa thay civilune amalipasko aktivuno angashipe. Tretiripa diskriminaciake thay avri-frdipaske darinyale sepebya, shay te phikoina thay te kreirina yekh may beraberuni, may hakaydeutni thay may sahastarsi Kosova vash savore.
Khetane shay resa!
Bahtalo 8 Aprili sa e Romenge!
