Ani Kosova, romano komuniteti pandar mamuyingyola e anglokrisipyencar thay stigmatizipea, butiver vash e nakhle vahteske ovipya, kola o terne generacia nani jivdime.
Ano Prishtinako aeroporti, yekh lokho suro e maladipasko e duye manushengo mothavla e diskriminaciako horipe. Yekh bipenjarno personi, palo leipe kan yekha romana qhaki origina phengya: “Na keratumen kabahatlie vash odova so ulo may angleder, numay tumare roma darakerde e manushen.”
Akaya deklaracia, koya pe shrd dikhyola biklarifikimi, si dikhavlin e yekhe realitetesko kote o terne generacia akharna o pharipe e yekha historiake kola nani jivdinde/nakhavde.
Ani yekh intervista e yekha romana familia, yekh day thay lakoro qhavo ulavena o memorie thay o reflektipe pederal e marevaski perioda thay o impkati kola sinela akaya perioda ko terne generacie. O qhavo, biyamo pe 2001.to bersh, palo marevasko agoripe, phengya: “But qhavore sar me na janena ni so mangla te phenel o Mareva, e mekh te len kan se sori uloy.”.
Ov pelarla ki godi para dake alava, koya butiver rileparla: “O marova nikana ma te rijivdingyol. E shand si pederal sah.”
Ani aver rig, e day mothavla e marevaski perioda say yekh avrirenduno pharipasko vahti: “Sakova dive shuna vash tasavipya thay violence, may buderi pe civilya. O Mareva buhlardilo kotar o gava ano diza. Sine bokhako, darako thay bare bi-siguripasko vahti. Sine familie kola nashalde sah, vi qhavoren.”
Ani yekh aver familia, o dadalarya ulavena pere dukhavne mothavipya vash o pharipe kova nakhavde pe marevasko lungipe, sar vi o diskriminipe kola shunde thay jivdinde sar romano komuniteti. Yekh day ulagya yekh dararno momenti kana pe lungipe e bombardimyengo ano Prizreno, lakoro qhavo kurtaysalo/ashutisalo mashkari baht kay yekh regali pelo pederal oleste. Oy phengya: “Simay pi buti kana ulo akava. Sine yekh mujiza kay mo qhavo na lindisalo.”
Lakoro mursh mothagya kay arestisale vash 10 dive saday kay sine nikiste vash te len pani andi policiaki ora.
Oy vi ayekha potencirinla kay o romano komuniteti mamuyisalo buderi anglokrisipyencar kotar o sol duy riga ano Mareva: “O serbya phenena sine kay amen siyem e albanyencar, o albanya phenena sine kay amen siyem e serbyencar. Amen saday mangaya sine te aqhova jivde.” Phengya e day.
Jikay lengere qhavore na bayrile shuninindo sah akala ovipya, on akana mamuyingyona e diskriminacia bi lele kan o sebepi. Yekh kotar o qhavore phengya: “Amen na jana buderi vash o Mareva, numay shuna o anglokrisipaske efektya.”.
Yekh specialno emocionaluno suro si e yekhe 7 bershune qhavoresko, kova etiketisalo sar “dushmani” saday vash o sebepi leska originako. Akale artikaleske may telune komenteste kay prezentinla ole sar yekh suksesuni storia, daykhogode hramingya: “Akala sine e gajencar. Vi akava kana ka bayrol ka ovel agyar.”.
Sasavipea o komenti koslilo, jikay lesko impakti aqhilo zoralo. Akava si saday yekh missal e qhandyengi sar o anglokrisipya qalavna e qhavoren vi ano tikne bersha.
Kotar o vakeripya vash akava artikali, dikhlola o biaqhavdo diskriminipe ko romane komuniteteske terne, vi feriso e majorantyune komuniteteske qhavore, na but sigate sikavgyona te len kan thay te respektinen thaneske kulturune thay socialune diversitetesko semnipe.
Akava fenomeni mothavla kay o terni romani generacia siton obligime te mamuyingyon yekhe pharipa koya nani olengi, anglokrisindoy thay stigmatizinindoy vash o nakhlipaske ovipya kay on korkore nane nakhavde. Akaya situacia kreirinla bare sfide ano integripe thay shayipe vash yekh may laqho avutnipe.
Artikalo kotar e jurnalista, ry. Gynesh Veshall
Akava hraminpe si produkti e Akademiako vash e Nakhlipaske Mamuyipasko raportipe (BmK) thay Sensibilizimo Jurnalizmo vash o Konfiktya, implementirimo kotar e Pro Peace – Programi ani Kosova thay Kosovake Jurnalistyengi Asociacia – AGK. O godinipya kola ulavdile ano akava hramipe siton talo jurnalistesko/jurnalistako godornipe thay ani niyekh qhand na reprezentinena e Pro Peace thay AGK-eske godinipya.
